Bilgi Merkezi

Temiz Oda Sınıfları Nedir? – Detaylı Rehber

Temiz oda sınıfları, bir ortamdaki partikül miktarının sınıflandırılmasıdır; sağlık, ilaç, elektronik ve uzay sanayinde yaygın kullanılır.

Yazar:NEVAYS Uzman Ekibi
Tarih:01.01.2024
Son Güncelleme:24.09.2026

Temiz Oda Nedir?

Temiz oda (cleanroom), havadaki partikül konsantrasyonunun kontrol edildiği ve sınıflandırıldığı; partiküllerin içeri girişini, içeride oluşmasını ve birikmesini sınırlayacak şekilde tasarlanan, inşa edilen ve işletilen odadır. Sıcaklık, nem ve basınç gibi diğer çevresel parametreler de gerektiğinde kontrol edilir. Bu odalar, ürün kalitesini ve çalışan sağlığını korumak amacıyla tasarlanır.

Temiz oda tek başına steril bir ortam anlamına gelmez. ISO 14644-1 sınıfı yalnızca havadaki partikül konsantrasyonunu tanımlar; partiküllerin canlı olup olmadığını değerlendirmez. Steril ürün üretimi gibi uygulamalarda mikrobiyolojik izleme ve EU GMP Ek 1 gibi ilgili GMP gereklilikleri ayrıca uygulanır.

Temiz Oda Sınıflandırması Neye Göre Yapılır?

Temiz oda sınıfları bugün uluslararası ISO 14644-1 standardına göre belirlenir. Sektörde hâlâ karşılaşılan eski sınıf adları ise ABD'nin eski FED STD 209E standardından gelir:

  • ISO 14644 temiz oda standartları: Uluslararası en yaygın kullanılan standarttır.
  • FED STD 209E: ABD'nin eski federal standardıdır; 29 Kasım 2001'de yürürlükten kaldırılmış ve yerini ISO 14644-1 ile ISO 14644-2'ye bırakmıştır. "Class 100" gibi eski sınıf adları sektörde gayriresmî olarak hâlâ kullanılır; Class 100 yaklaşık olarak ISO 5'e karşılık gelir.

ISO 14644-1'e Göre Temiz Oda Sınıfları

ISO standardına göre temiz odalar, havadaki 0.1 – 5 mikron arasındaki partikül sayısına göre ISO 1 (en temiz) ile ISO 9 (en az temiz) arasında sınıflandırılır.

Tablodaki değerler ISO 14644-1:2015 Tablo 1'e dayanır ve belirtilen boyuta eşit ya da daha büyük partiküller için, havanın metreküpü başına izin verilen en yüksek kümülatif partikül sayısını (partikül/m³) gösterir.

Sınıf ≥0.1 µm Partikül/m³ ≥0.5 µm Partikül/m³ Örnek uygulamalar (proje gereksinimleri değişebilir)
ISO 1 10 Tanımlı değil* Yüksek düzeyde özelleşmiş prosesler; gereksinimler proses bazında belirlenir
ISO 5 100,000 3,520 Steril üretim: Grade A bölgeler (ör. aseptik dolum) ve operasyon dışında Grade B
ISO 7 Tanımlı değil** 352,000 Steril üretim: operasyon sırasında Grade B ve operasyon dışında Grade C
ISO 8 Tanımlı değil** 3,520,000 Steril üretim: operasyon sırasında Grade C ve operasyon dışında Grade D

* ISO 1 sınıfında ≥0.5 µm boyutu için sınır değer tanımlanmamıştır; bu kadar düşük konsantrasyonlarda örnekleme ve istatistik sınırlamaları bu boyutta sınıflandırmayı uygun kılmaz.

** ISO 7 ve ISO 8 sınıflarında ≥0.1 µm boyutu için sınır değer tanımlanmamıştır; bu bölgede partikül konsantrasyonu çok yüksek olduğundan konsantrasyon sınırları uygulanmaz. Bu sınıflar ≥0.5 µm, ≥1 µm ve ≥5 µm boyutlarında sınıflandırılır.

Örnek uygulamalar yalnızca yol göstericidir; her projede gereken sınıf, proses ve risk değerlendirmesiyle belirlenir. EU GMP derece karşılıkları, EU GMP Ek 1 Tablo 1'deki ≥0.5 µm toplam partikül sınırlarına dayanır ve mikrobiyolojik sınırları kapsamaz.

✅ Not: ISO 5 sınıfı bir temiz oda, genellikle laminar hava akışı sistemleriyle desteklenir. Sınıf uygunluğu, düzenli temiz oda ölçümleri ile doğrulanır.

Temiz Oda Sınıfı Nasıl Seçilir?

Temiz oda sınıfı seçilirken şu kriterler göz önünde bulundurulur:

  • Üretilecek ürünün hassasiyeti
  • Yasal düzenlemeler
  • Endüstri standartları
  • Çalışan güvenliği ve ürün sterilitesi

Hangi Sektör Hangi Sınıfı Kullanır?

🔬 İlaç Sektörü

Steril ilaç üretiminde temiz alanlar EU GMP Ek 1'deki A, B, C ve D derecelerine göre tanımlanır. Dolum gibi kritik işlemler Grade A bölgede yapılır; Grade B bu bölgenin arka planıdır. Ek 1 Tablo 1'deki ≥0.5 µm toplam partikül sınırlarına göre Grade A hem operasyon dışı (at rest) hem operasyon sırasında (in operation) ISO 5'e; Grade B operasyon dışında ISO 5'e, operasyon sırasında ISO 7'ye; Grade C operasyon dışında ISO 7'ye, operasyon sırasında ISO 8'e; Grade D ise operasyon dışında ISO 8'e karşılık gelir. Grade D'nin operasyon sırasındaki sınırları önceden belirlenmemiştir; bunları üretici risk değerlendirmesine göre belirler. Bu karşılıklar yalnızca toplam partikül sınırlarını kapsar; GMP dereceleri ayrıca mikrobiyolojik sınırlar içerir. Steril olmayan üretimde gereken sınıf, ürün ve proses riskine göre belirlenir.

🧬 Biyoteknoloji ve Laboratuvarlar

Hücre ve gen tedavisi ürünleri gibi GMP kapsamındaki uygulamalarda sınıflar, EU GMP dereceleri ve risk değerlendirmesiyle belirlenir. Araştırma laboratuvarlarında gereken sınıf yapılan işleme göre değişir; tek bir ISO aralığı tüm uygulamalar için geçerli değildir.

💻 Elektronik ve Mikroçip Üretimi

Yarı iletken üretiminde gereken sınıf proses adımına göre değişir; litografi gibi en kritik adımlar tesisin en temiz alanlarında yürütülür ve wafer'lar çoğunlukla FOUP gibi kapalı mini ortamlar içinde taşınır.

Temiz Oda Sınıflarının Önemi

Temiz oda sınıflarının doğru belirlenmesi ve uygulanması;

  • Ürün güvenliğini artırır.
  • Kontaminasyon riskini en aza indirir.
  • Yasal uygunluğu sağlar.
  • Maliyetleri uzun vadede düşürür.

Sonuç: Doğru Temiz Oda Sınıfı ile Maksimum Verim

Temiz oda sınıfları, üretim ortamlarının kalitesini ve güvenliğini doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur. Hangi sektör olursa olsun, uygun sınıfın seçilmesi hem üretim başarısı hem de yasal uygunluk açısından büyük önem taşır. NEVAYS'ın sunduğu temiz oda sistemleri, doğru sınıf seçiminde güvenilir çözümler sağlar.

Temiz Oda Projeniz İçin Destek Alın

Uzman ekibimiz, temiz oda ihtiyaçlarınızı analiz edip size özel çözümler sunmak için hazır.